Wędrowne potwory rozgałęziającej się narracji

Mark Bernstein na ACM HypertextSerię oryginalnych, intrygujących i - być może - przełomowych wystąpień zaprezentował w Europie Mark Bernstein, autor prezentowanych w Techstach "Wzorów hipertekstu" i "naczelny naukowiec" wydawnictwa hipertekstów Eastgate Systems. W pierwszym z nich, wygłoszonym podczas warsztatów o narracji, które towarzyszyły konferencji ACM Hypertext 2011, Bernstein wytacza działa przeciw mitowi spójności i koherencji w powieści hipertekstowej. Średniowieczny epos rycerski i XVIII wieczna powieść pikarejska, z ich epizodycznymi, przygodnymi schematami narracyjnymi, zachęcają, by o spójność w hipertekście przestać się martwić: wystarczy szczypta empatii wobec głównego protagonisty i zarys ogólnej ramy fabularnej, by lektura hipertekstu przynosiła satysfakcję i poczucie całości nawet bez jej kompletnego ogarnięcia. Choć tezy Bernsteina o koherencji nie wywołały burzy, jak autor zamierzał (kognitywistyka językowa i teoria literatury mówią, że wystarczy pojedyncza "jedność" spośród jedności tematu, postaci, czasu czy przestrzeni, by mówić o koherencji), to warto je przytaczać. Pisarze, którzy chcieliby wykorzystać potencjał hipertekstu, by opowiadać inaczej, ciekawiej lub choćby bardziej eksperymentalnie, nie muszą troszczyć się o narracyjną koherencję aż tak, jak sądzono w pierwszych dniach powieści hipertekstowej. Jak nas uczą przygody Parsifala, wędrowne potwory mogą stanąć na drodze bohatera w każdej chwili, jakby to sam Bóg rzucał kośćmi, i w konsekwencji skierować jego kroki na zupełnie inną, niż można się było spodziewać, ścieżkę, na przykład na całą zimę lokując go w zamku, gdzie pod okiem córki gospodarza leczy odniesione w walce z potworami rany.

Rozważania o tak rozumianej przygodności narracyjnej w powieści i grach Bernstein urozmaica ciekawą faktografią. W jednym z wątków mówi na przykład o procesie wycofywania mistrza gry w fabularnych RPG. Ta instancja kontrolująca "właściwy" przebieg rozgrywki, okazała się dla wielu graczy i autorów przeszkodą, która nie pozwalała im grać w sposób swobodny i otwarty na "przypadki losu".

Artykuł Wandering Monsters! On the problem of coherent hypertext narrative można ściągnąć ze strony warsztatów Narrative and Hypertext. O kolejnych wystąpieniach Marka Bernsteina, zwłaszcza prezentacji wzorców hipertekstu przestrzennego, postaramy się opowiedzieć wkrótce na Elektroblogu.

M. Pisarski, 01.07.2011