Narracje lokacyjne (ang. location-based narratives, locative narratives) to formy opowiadania powiązana z konkretną przestrzenią fizyczną. Lektura postępuje wraz z przemieszczaniem się użytkownika w świecie rzeczywistym. W tego typu projektach tekst, dźwięk, obraz lub interakcja uruchamiają się w określonych miejscach dzięki wykorzystaniu technologii lokalizacyjnych, takich jak GPS, sieci bezprzewodowe, rozszerzona rzeczywistość czy urządzenia mobilne.

Narracje lokacyjne rozwijały się równolegle z mediami mobilnymi i badaniami nad sztuką nowych mediów, stając się jednym z ważniejszych nurtów . Ich początki wiążą się z eksperymentami prowadzonymi pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku, kiedy twórcy zaczęli łączyć hipertekst, media mobilne oraz doświadczenie miejskiej przestrzeni.

Jedne z pierwszych systemów narracji lokacyjnych projektowano jako inteligentne przewodniki. Systemy takie jak HIPS automatycznie generowały użytkownikowi informacje zależne od miejsca, w którym się znajdował, łącząc dane lokalizacyjne z bazami wiedzy. Wczesne projekty koncentrowały się głównie na problemie niedokładności technologii GPS i lokalizacji użytkownika. System GUIDE, jeden z klasycznych przykładów tego typu rozwiązań, dynamicznie budował możliwe ścieżki i lokalizacje, spośród których użytkownik wybierał własną trasę.

Wraz z rozwojem technologii mobilnych punkt ciężkości przesunął się z samej lokalizacji na doświadczenie narracyjne. Coraz częściej pojawiały się projekty wykorzystujące historię miejsca, pamięć kulturową lub osobiste opowieści nakładane na przestrzeń miasta. Powstawały lokalizacyjne spektakle historyczne, narracyjne spacery miejskie czy „tkanki fabuł” (story tapestries), w których odwiedzana przestrzeń stawała się nośnikiem wielu nakładających się narracji.

Narracje lokacyjne bardzo szybko zaczęły wykorzystywać również elementy grywalizacji i interakcji. Projekty edukacyjne, takie jak Gaius’ Day in Egnathia, zamieniały przestrzeń archeologiczną w pole eksploracji, w którym uczestnicy musieli odnajdywać wskazówki przypisane do konkretnych miejsc. Inne projekty, jak realizowany w Chawton House projekt edukacyjny inspirowany epoką Jane Austen, łączyły działania cyfrowe z fizycznymi aktywnościami uczestników – odgrywaniem scen, pisaniem krótkich wierszy czy wykonywaniem zadań w określonych punktach przestrzeni.

Z czasem narracje lokacyjne zaczęły także integrować rzeczywistość rozszerzoną (augmented reality) oraz elementy rzeczywistości mieszanej (mixed reality). Projekty takie jak Viking Ghost Hunt, wykorzystujące rozszerzoną rzeczywistość do „polowania” na duchy dawnych mieszkańców miasta, czy University of Death, łączące role fabularne, cyfrowe informacje oraz materialne rekwizyty, przesuwały narrację w stronę doświadczenia performatywnego i immersyjnego.

Viking Ghost Hunt - gra mobilna AR

Narracje lokacyjne są blisko związane z historią hipertekstu i literatury ergodycznej. Podobnie jak hipertekst, wymagają aktywnego uczestnictwa odbiorcy, który nie tylko interpretuje opowieść, ale fizycznie ją współtworzy poprzez ruch i wybór ścieżki. Różnica polega jednak na tym, że w narracjach lokacyjnych przestrzeń fizyczna staje się częścią interfejsu tekstu. Miasto, budynek, krajobraz czy droga pełnią funkcję analogiczną do linków i węzłów hipertekstu.

W tym sensie narracje lokacyjne można rozumieć jako rozwinięcie logiki hipertekstowej poza ekran komputera — w stronę przestrzeni miejskiej, doświadczenia cielesnego i geografii codzienności.

Narracje lokacyjne bywają porównywane do tzw. „walking sims” — gatunku gier eksploracyjnych, w których odbiorca porusza się po przestrzeni i poprzez kontakt z obiektami uruchamia kolejne fragmenty opowieści. Podobnie działają interaktywne fikcje lokacyjne: użytkownik odkrywa narrację poprzez ruch, obecność i eksplorację konkretnego miejsca. Projekty takie jak San Servolo czy Tiree przywołują skojarzenia z Dear Esther — jedną z najważniejszych realizacji gatunku — która również rozgrywała się na wyspie i opierała narrację bardziej na atmosferze, przestrzeni i fragmentarycznych śladach historii niż na klasycznej fabule.

Istotna różnica polega jednak na tym, że autorzy „walking sims” projektują przestrzeń całkowicie wirtualną, podczas gdy narracje lokacyjne wykorzystują przestrzeń istniejącą fizycznie. Miasto, wyspa, budynek czy krajobraz nie są tutaj reprezentacją miejsca, lecz samym medium narracji. Odbiorca nie eksploruje modelu przestrzeni, ale rzeczywiste otoczenie, w którym cyfrowa warstwa opowieści nakłada się na świat materialny.

Ważnym ośrodkiem studiów nad narracją lokacyjną oraz ośrodkiem wdrożeń systemów lokacyjnego storytellinku są uniwersytety W Southampton i Bernemouth, gdzie powstały takie systemy jak Storyplace i LUTE, środowiskiem opowiadania czyniące historyczne miejsca w Wielkiej Brytanii.