Historia hipertekstu

Historia hipertekstu sięga daleko. Niektórzy hipertekstualne podejście do zapisanego tekstu upatrują już w księdze I-Ching, inni - w Torze, jeszcze inni w Biblii. Można też szukać korzeni hipertekstu w sferze czysto idealnej, w odwiecznych marzeniach o uniwersalnej bibliotece, w której wszystkie teksty świata dostępne są dla każdego w każdej chwili. Aby jednak nie zagubić się w rozwidlających się ścieżkach tego gąszczu kontekstowych odniesień warto podążyć dwutorowym szlakiem: powieściowej praktyki z jednej strony, a realizacjami technologicznymi, które sprawiły, że hipertekstualne podejście do literatury mogło zrealizować się na interaktywnym ekranie komputera.

Pierwszy utwór, który określić można mianem protohipertektu powstał w XVII wieku i była nim powieść Laurence`a Sterne`a - Tristam Shandy. Rozbijanie linearnego , zazwyczaj jednotorowego toku narracji w prozie - wiele lat później - stało się ulubionym zajęciem postmodernistów, utwory Italo Calvino, Raymonda Queaneau, Milorada Pavica, nie wspominając już o Coratarze i jego Grze w Klasy - są tutaj najlepszym przykładem.

Z drugiej strony - już w latach 40ych powstaje, przynajmniej na papierze - memex: analogowy komputer do zarządzania dużą ilością dokumentów i artykułów wymyślony przez Vannevara Busha. Memex jest pierwszym systemem hipertekstowym. Idee Busha zapragnął wcielić w życie komputerowy wizjoner Theodor Nelson. Od lat 60tych próbuje on stworzyć system Xanadu - będący zarówno magicznym miejscem literackiej pamięci, uniwersalną biblioteką sieciową jak i - w ostatecznym zamierzeniu - komputerowym programem.

Obok wielkich wizjonerów, już w pierwszej połowie lat 60tych, wykorzystując 8 bitowe komputery - rozkwit przeżywają tak zwane tekstówki - gry przygodowe, polegające na interakcji gracza z tekstem gry. Jednocześnie, wraz z rozwojem systemów Unix i Macintosh - rozproszone grupy literatów i specjalistów komputerowych zaczynają pracować nad bardziej poważnymi systemami hipertekstualnymi. Już w 1984 roku Rob Swigart publikuje Portal jako "interaktywną powieść. Wersja na program HyperCard pojawia się jednak dopiero w 1988 roku. Dwa lata później - dzięki sieci łączącej pierszą społeczność internetową- WELL, opublikowana zostaje powieść Uncle Roger Judy Molloy W tym samym roku - wydana zostaje przez Eastgate Systems hiperfikcja: afternoon, a storyn Michaela Joyce`a. , powstałą w środowisku Storyspace. - okrzyknięta pierwszą powieścią hipertekstową. Rok później Amanda Goodenough wydaje "Inigo Gets Out," powieść dla dzieci stworzoną w HyperCard, która zaczyna krążyć na dyskietkach, był to prawdopodobnie pierwszy graficzny hipertekst.

Internetowa sieć, która zaczęła na dobre splatać amerykańskie uczelnie przyczyniła się do jeszcze większego zainteresowania hiperteksami oraz - ich literacką odmianą. Gdy internet - ów globalny hipertekst - wszedł do powszechnego użytku - interaktywna fikcja i literacki hipertekst miały już swoje grono zwolenników, grono przeciwników i tuziny realizacji.

autor M.Pisarski