
Słownik Chazarski Milorada Pavicia to - podobnie jak Gra w Klasy - utwór, który można czytać na co najmniej dwa sposoby: od początku do końca i wchodzą w tekst w dowolnym miejscu. Przeczytana w pierwszy sposób książka ta pozostaje ułożoną w formie słownika opowieścią, rozpisaną na trzy rozdziały i w trzech wersjach: chrześcijańskiej, żydowskiej i arabskiej, oraz posiadającą dwie edycje: żeńską i męską. Słownik to jednak szczególny - bo czytany nawet w tradycyjny sposób wykorzystuje system odsyłaczy, charakterystyczny dla encyklopedii, jeśli szukać będziemy porównań z medium drukowanym, oraz - dla elektronicznego hipertekstu. Fabuła oparta jest na próbach nawrócenia króla Chazarów na którąś z trzech wielkich religii. Słownik wykorzystuje system odsyłaczy charakterystyczny dla encyklopedii. Oznaczone są one trzema rodzajami znaków graficznych odpowiadających trzem rozdziałom utworu. W trakcie lektury poszczególnych haseł (są one imionami osób lub nazwami miejsc kluczowych dla centralnej opowieści), których zawartość rozciąga się na kilka zdań lub kilka stron, czytelnik napotyka odniesienia do tych samych haseł, ale w konkurujących rozdziałach, gdzie ta właśnie wspomniana postać, miejsce lub zdarzenie opisane są z perspektywy innej wiary.
Jeśli zdecydujemy się na nielinearną, słownikową formę lektury - to w konsekwencji czytanie Słownika Chazarskiego można rozpocząć i zakończyć w dowolnym momencie, za każdym razem odchodząc od książki z innymi historiami, na które natknęliśmy się podczas pojedynczej sesji lekturowej. Poszczególne "hasła" w leksykonie Pavicia pełnią rolę podobną do leksji w elektronicznym hipertekście.
Słownik Chazarski, podobnie jak Composition no1. Marka Saporty - to graniczny przykład podważania, czy wręcz podminowywania "tyrani linii" (termin Coovera) w ramach i od wewnątrz medium drukowanego. Nic dziwnego, że jako taki utwór ten świetnie nadaje się do prezentacji na ekranie komputera. Jugosławianskie wydawnictwo media już w latach dziewięćdziesiątych zaczęło sprzedawać takowąż, elektroniczną i hipertekstową wersję dzieła Pavica"
Milorad Pavić nie poprzestał na Słowniku Chazarskim. Swoją hipertekstualną wrażliwość autor ten wykorzystał, tworząc w 1999 roku hipertekstową powieść Damascene. A tale for computer and compasses. Pavic daje tu czytelnikowi możliwość wyboru kolejności czytania rozdziałów tej krótkiej powieści. Co ciekawe jednak, jest ona bardziej linearna niż Słownik Chazarski. Jeśli podczas lektury przeskoczymy o dwa rozdziały do przodu, odautorski komentarz w stopce strony sugeruje nam powrót do rozdziału, którego jeszcze nie przeczytaliśmy. Pavic opublikował też w internecie swoją wydaną w druku powieść Second Body. Jest to typowa, elektroniczna wersja wydania drukowanego, bez wykorzystywania struktur środowiska hipertekstowego.
Ostatnia aktualizacja:
06.05.2025
Cytuj ten wpis jako:
Mariusz Pisarski (2010) Słownik Chazarski i powieści hipertekstowe . "Techsty" 06.05.2025 [https://techsty.art.pl/hipertekst/protohiper/pavic.htm].
awangarda,postmodernizm, tekst cyfrowy, tekst nielinearny