Koncepcje teoretyczne Rity Felski – zwłaszcza te rozwijane w książkach The Limits of Critique (2015) oraz Hooked: Art and Attachment (2020) – stanowią cenną inspiracją dla refleksji nad hipertekstem jako zjawiskiem estetycznym i kulturowym. Felski krytykuje dominujące w humanistyce podejście „demaskatorskie” (hermeneutykę podejrzeń), które wobec tekstów literackich zakłada postawę podejrzliwości, dystansu i ideologicznego rozpracowywania. W zamian proponuje teorię afektywnego przywiązania, zwracając uwagę na to, jak teksty działają – przyciągają, intrygują, absorbują – niezależnie od ich domniemanych struktur ukrytych. Kondycję współzależności, relacyjności i afektywności tekstów, które czytamy Felski w jednym miejscu ilustruje prozą Witolda Gombrowicza, który słynie ze wskazywania na łączliwość przedmiotów, zwierząt, zjawisk ze światem ludzkim. W opowiadaniu Zbrodnia z premedytacją, gdzie narratorem jest sędzia śledczy, a głównym zdarzeniem - trup w dworku. Felski cytuje taką refleksję sędziego: “z całą bystrością łączyć łańcuch faktów, tworzyć sylogizmy, wysnuwać nici i szukać poszlak”. Gombrowicz, jak zwykle, dodaje po swojemu”lecz wkrótce, znużony jałowością tego zajęcia, usnąłem” (tego fragmentu Felski już nie przytacza”), nie umniejsza to jednak przydatności gombrowiczowskiego widzenia świata w modelu badaczki.

W koncepcji Felski hipertekst może zostać odczytany jako forma literacka wyzwolona z obowiązku głębi i linearności, a jednocześnie sprzyjająca przywiązaniu użytkownika do tekstu poprzez ruch, interakcję, emocję i zaskoczenie. Bardziej niż hermeneutyka czy dekonstrukcja znaczeń liczy się relacja: sposób, w jaki tekst „działa” na odbiorcę. Hipertekst – z jego możliwościami nawigacyjnymi, pętlami, głosami rozproszonymi i tekstem jako przestrzenią doświadczenia – doskonale pasuje do takiego ujęcia. Odbiorca hipertekstu często wraca do wcześniejszych segmentów, buduje z nimi relacje afektywne, konstruuje własną ścieżkę nie z obowiązku, ale z przyjemności, ciekawości, zaangażowania.

Co więcej, propozycja Felski zakłada odrzucenie prostych opozycji: głębia vs. powierzchnia, tekst vs. użytkownik, sens vs. rozproszenie – na rzecz wieloaspektowych sposobów związania się z dziełem. W ten sposób jej myślenie może stanowić ważną korektę dla wcześniejszych teorii hipertekstu opartych głównie na tradycji poststrukturalizmu. W odróżnieniu od Barthes’owskiego czytelnika rozgrywającego tekst (scriptor, wreader), Felski proponuje model, w którym czytelnik czuje, odpowiada, zostaje dotknięty.

Hipertekst – jako medium otwarte, niedomknięte, często afektywne – może być zatem postrzegany jako przestrzeń działania estetyki przywiązania, której Felski daje nową teoretyczną ramę. Jej prace pozwalają odczytać dzieła cyfrowe nie jako pole do intelektualnego rozbrajania, lecz jako relacje między ludźmi a mediami, tekstami, formami – relacje złożone i głębokie.

Ostatnia aktualizacja:

23.10.2025

Cytuj ten wpis jako:

Mariusz Pisarski (2025) Rita Felski. "Techsty" 23.10.2025 [https://techsty.art.pl/hipertekst/teoria/felski.htm].

Mapa połączeń


Legenda

Statystyki


art central często felski hipertekst hipertekstu img lecz obowiązku ooo otwarte outgoing petla poetyka postmodernizm poststruk proponuje przywiązania relacje source sposób target techsty tekst teoria