Remediacja

Remediacja to reprezentacja jednego medium w drugim, rodzaj zapożyczenia stanowiący jedną z podstawowych cech mediów cyfrowych, obecny jednak na przestrzeni całej historii sztuki. Koncepcja remediacji została wypracowana w wystąpieniach Jaya Davida Boltera i Rucharda Grusina, których podsumowanie stanowi książka Remediation. Proces ten - wyjaśnia Jay David Bolter - polega na zastępowaniu jednego medium, które stanowi w danym czasie dominujący środek rozpowszechniania literatury, przez medium inne, nowsze. Pewne cechy jednego medium zostają zachowane, inne ulegają przekształceniu bądź zanikowi.

Drukarnia - ze zbiorów Library of Congress [Eisenstein 2005]
Przykład remediacji i przechodzenia jednego medium w drugie przy jednoczesnej kontynuacji. Po lewej - pismo odręczne, po drukiej - drukowane. Tuż po narodzinach druku. [Ze zbiorów Biblioteki Kongresu, za Eisenstein 2005]

Remediacji dokonali Grecy z literaturą ustną, gdy zaczęli ją zapisywać na zwojach papirusu. Papirus angażował w lekturę dzieła kolejny poza uchem narząd ludzkiego ciała: oko, dając w ten sposób słowom nieco inne roszczenie do rzeczywistości. Obie formy rozpowszechniania literatury towarzyszyły sobie przez wieki, śladem remediacji w starożytnych greckich i rzymskich pismach jest ich silne zretoryzowanie, tak jakby pismo ciągle chciało naśladować żywą mowę. Około II wieku naszej ery pojawia się kodeks, który po wynalazku Gutenberga zostaje zremediowany przez druk.

Procesy remediacji - według Boltera i Grusina - podlegają podwójnej logice immediacji i hipermediacji (przezroczystości i nieprzezropczystości medium). Dzieła spod znaku immediacji mają za zadanie znikać przed odbiorcą, ukazując mu jak najwierniej, w ramach swoich środkow, reprezentowaną rzeczywistość. Te drugie w swój odmiennie rozumiany przekaz (pokazać prawdę za pomocą wszelkich dosstęponych środków) wprzęgają jak najwięcej rożnych mediów, stając się ich konglomeratem. Przykładem pierwszym może być kino lub wirtualna rzeczywistość, drugim - Internet.

Remediacja dokonuje się na tak zwanym polu pisma. Dla książki drukowanej polem pisma była strona książki. Dla hipertekstu polem pisma jest interaktywny ekran.

autor: M. Pisarski