Na dnie opowieści? 02

Joanna Roszak

Skrytkowość szafy, jej intymność sprawia, iż jest ona wszechświatem: przestrzenią uporządkowaną, u Lewisa nieskończoną, bez dna. "Szafa i jej półki, sekretera i jej szuflady, kufer z podwójnym dnem są prawdziwymi organami sekretnego życia psychicznego" - pisze Gaston Bachelard. Dodaje: "Pięknemu słowu - piękna rzecz. Słowu, które brzmi dostojnie - byt głębi. Każdy poeta mebli instynktownie wie, że przestrzeń we wnętrzu szafy jest głęboka (...) nie otwiera się pierwszemu lepszemu".

Hipertekst jest tekstem na teksty. Nasuwa się skojarzenie z labiryntem, kręgiem apotropeicznym, łonem matki. Wszystkie je charakteryzuje z jednej strony szczególna otwartość, z drugiej - swoiste ograniczenie.

Niewątpliwa jest palimpsestowa natura takiej publikacji (łac. palimpsestus, gr. palímpsestos: ponownie zdarty). "W sensie przenośnym - tekst semantycznie wielowarstwowy, w którym spoza znaczenia dosłownego prześwitują znaczenia ukryte (...) - pisze o palimpseście Teresa Kostkiewiczowa. Warstwowo odkrywa się i hipertekst, można tu mówić o spotęgowanej skrytości - po pierwsze samej obecności tekstu, po drugie dopiero jego znaczenia.

Powraca zatem motyw labiryntu, łączący wcześniej wspominane przestrzenie: wielowartswową przestrzeń palimpsestu, pozbawione horyzontu wnętrze szafy: "W Bibliotece Babel znajduje się każda możliwa kombinacja liter, spacji, więc także każda możliwa książka i wypowiedź (...)" - ujmuje w Literaturze wyczerpania John Barth. Kontynuuje: "Labirynt jest przecież miejscem, gdzie powinny być reprezentowane wszystkie możliwości wyboru, w tym przypadku wyboru kierunku (...)".

Kierunek wyboru czytelnika hipertekstu jest jeden: do ultima thule, do dna bez dna.