Na ostrzu tęczy w Ogrodzie Zwycięstwa.
O Victory Garden Stuarta Moulthropa.

Karol Lefer

Victory Garden Stuarta Moulthropa to trudna i długa lektura. Ten gęsty, kilkupoziomowy i pozbawiony centrum tekstowy labirynt może być nie do przejścia dla wielu czytelników. Może nam jednak dostarczyć wielu przyjemnych chwil. Oto oparta na własnych doświadczeniach relacja ze spaceru po ogrodzie zwycięstwa z elementami przewodnika dla tych, ktorzy w ogrodzie tym czują się zrazu nieswojo....

Lektura hipertekstu ma charakter sesyjny, coś jak kilkudniowe obrady sejmu nad jedną i tą samą ustawą o wielu poprawkach i przypisach. Jednak nie dokońca. W przeciwieństwie do posłów czytelnik hipertekstu po ponownym odpaleniu programu może spotkać innych bohaterów, inną przestrzeń i inny czas niż we fragmentach czytanych dzień wcześniej. Nawet możliwość rozpoczynania lektury w miejscu, w którym się ją skończyło - nie odsuwa od nas tego niebezpieczeństwa.

Efekty mogą być takie, jak w moim przypadku: otóż przy pierwszych podejsciach do Victory Garden o żadnej absolwentce, która wybierała się na wojnę w Iraku nic nie przeczytałem. Owszem - było coś o Dorthei, do której wojna przyszła nagle i nieoczekiwane, o Emily piszącej listy z frontu, o uniwersyteckim kampusie i jego mieszkańcach, lecz na uczelnianych korytarzach, na ławkach i w parku, a nawet na w scenkach z frontu nie natknąłęm się na głównego ponoć bohatera, czy bohaterkę. Nawet gdyby była nią Emily - w moich sesjach, aktualizacjach, próbkowaniu lektury, nie zanosiło się na to.

Każde zdanie mówiące o tym, czym jest Victory Garden musi być zatem skazane na bycie szczątkowym, umownym opisem tego, z czym przyjdzie się skonfrontować czytelnikowi w trakcie lektury Każdy i tak wybierze w tym ogrodzie ścieżkę, która jest mu najmilsza, i pospiesznie wycofa się ze ścieżek, na których nic dla siebie nie znajdzie. Rozwidleń w ogrodzie jest naprawdę wiele.

Już na początku powieści czytelnik bardziej konserwatywny, któremu obce są hipertekstowe środowiska, może wybrać 12 domyślnych "ścieżek do eksploracji" i osiem "ścieżek do deploracji". Są to mniej lub bardziej tradycyjnie opowiedziane historie. Jeszcze ważniejsza od tych możliwości jest dołączona do tekstu mapa ogrodu, na której znajduje się pięćdziesiąt rozwidleń. Na każdym z nich widnieje prostokąt: w zależności od interpretacji - ławka w tekstowym ogrodzie, krzyż na cmentarzu, lub - po prostu drogowskaz, oznaczony nazwą leksji, która pojawia się na ekranie po kliknięciu na nią. Victory Garden to zatem tekst, którego lekturę można zacząć na conajmniej 70 sposobów, w wersji na macintosha. Wersja windowsowa bowiem daje czytelnikowi wszystkie sposoby podglądu struktury tekstu, jakie oferuje program Storyspace !

Nie ma tu głównego motywu, a wiele motywów, nie ma głownego bohatera, a wielu bohaterów, odczytań i interpretacji może być jeszcze więcej, gdyż odniesienia do dzieł Borgesa, Pynchona, Burroughsa, Dicka i innych patronów tej powieści, którzy mogliby posłużyć za klucz interpretacyjny jest tu wiele. Victory garden to także inna skala niż afternoon, a story, czy Patchwork Girl - hipertekstowe powiesci o 500 i ponad 300 leksjach. Na tych kłączowatych opoweściach były jednak wyraźne centrycznolubne narośla w postaci głównej zagadki (afternoon), czy głównych tematów (Patchwork Girl).

Po pierwszych próbach speceru po ogrodzie zwycięstwa doszedłem zatem do wniosku, że być może najlepszym rozwiązaniem lekturowym będzie dla mnie poszukanie swoj własnej ścieżki i trzymanie się jej tak blisko, by poznać ja w miarę dokładnie, i dopiero potem, będąc już niejako zadomowionym spacerowiczem, zapuszcać się w inne ścieżki. Opłaciło się.

Nie przepadam za literaturą wojenną. Remerque, Borowski, Dygat i szkolne lektury. Nie za bardzo też przypada mi do gustu powieść akademicka. Victory Garden właśnie do takich gatunków się - na początku przynajmniej - najbardziej wyraźnie odwołuje. Dlatego postanowiłem, na przekór wszystkiemu, wybrać sobie na początek wątki mało wojenne i mało akademickie. Zamiast listów z "frontu" czy opisów dyskusji o Wojnie w Zatoce, postanowiłem odnaleźć miejsca, w których temat ten przedstawiony jest w mniej dosłowny sposób. Obiecywała mi to hipertekstowa forma powieści, obiecywali mi to teoretycy hipertekstu, i sami autorzy pierwszych, klasycznych dziś, hiperfikcji. Drogowskazy na mapie ogrodu w wielu przypadkach wrzucają czytelnika w tekst in medias res: są to sceny dialogowe, opisy osób, miejsc, ale także cytaty z telewizyjnych relacji z Wojny w Zatoce, amerykańskich socjologów, czy - cytaty z ulubionego przez Moulthropa Borgesa.