W książce Software Takes Command (2013) Lev Manovich pisał:

Podobnie jak alfabet, matematyka, prasa drukarska, silnik spalinowy, elektryczność czy układy scalone, oprogramowanie przekształca i na nowo kształtuje wszystko, do czego zostaje zastosowane […] Współczesne społeczeństwo można określić mianem społeczeństwa oprogramowania, a naszą kulturę – kulturą oprogramowania, ponieważ dziś to właśnie software odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu zarówno materialnych elementów, jak i wielu niematerialnych struktur, które wspólnie tworzą to, co nazywamy „kulturą”.

Jeśli zastosować tezy Manovicha do fragmentu kultury cyfrowej, którym jest pole literatury elektronicznej, rola programowania widoczna jest na niemal każdym poziomie komunikatu. Równie ważna jest jednak tendencja odwrotna, obecność tekstu w czynności programowania i na poziomie software'u. Jak w końcu przypomina John Cayley, kod jest także tekstem (chyba, że przestaje nim być). Ilustracją tej maksymy są tzw. "codeworki" Mez Breeze, australijskiej artystki i poetki. Autorski język Mezangelle, rozwijany przez Breeze od lat 90., łączy składnię programowania z potocznym angielskim i poezją, tworząc teksty o wielopoziomowej, niejednoznacznej semantyce. Kwadratowe nawiasy, skróty, przekształcone słowa działają jak semantyczny kod źródłowy – nie do uruchomienia przez maszynę, lecz przez czytającego człowieka.

Fragment blogu ______DIS[AP]POSABLE_ Mez Breeze, gdzie "codeworki" są pojedynczymi wpisami na blogu

Dzieła Mez funkcjonują jako literackie hybrydy: to zarazem poezja konkretna, komentarz społeczny, jak i cyfrowe eksperymenty językowe wpisujące się w tradycję poezji wizualnej i konkretnej. Przykłady takie jak cross.ova.ing][4rm.blog.2.log][ czy gra AR #PRISOM, pokazują jak język, kod i interfejs mogą się przenikać, tworząc nową formę zaangażowanej poetyki w epoce cyfrowej. Mezangelle wciąga czytelnika/użytkownika do aktywnej lektury. Nie jest to tekst statyczny ani zamknięty – każda sesja odczytu przypomina odszyfrowywanie fragmentów kodu kulturowego, w którym interfejs, język, polityka i estetyka przenikają się nawzajem. Breeze porównuje lekturę swoich dzieł do eksploracji „strefy semantycznego rozedrgania”, gdzie znaczenia są zawsze prowizoryczne, niedomknięte i zależne od kompetencji czytelnika – zarówno jego kodowej wiedzy, jak i literackiej wrażliwości.

Wizytówka w skrypcie strony utworu "Uroboros" (2025) Leszka Onaka

Warstwa kodu w utworze cyfrowym musi być rozumiana nie wyłącznie jako podłoże i warunek istnienia znaku cyfrowego, reprezentujący jego materialne, infrastrukturalne konteksty, ale jako pełnoprawną sferę relacji między znakiem, tekstem a dyskursem, poczynając od tego właśnie podstawowego poziomu. Przykładem są cyfrowe utwory Leszka Onaka, dystrybuowane w Internecie jako pojedyncza strona html, której zasady działania i wyświetlania przed oczami odbiorcy ujawnione są także w kodzie JavaScript. We wnętrzu głównego, autorskiego pliku JavaScript autor umieszcza werbalne i wizualne treści, które wykraczają poza pragmatykę kodu, a nawet jego metatekstową warstwę (komentarze i objaśnienia do poszczególnych funkcji czy tablic danych). Kod Onaka zawiera ilustracje w konwencji ASCI, paratekstowe winiety opisujące współautorów i wykorzystane narzędzia, objaśnienia ogólnych reguł wyświetlania się tekstu, odniesienia intertekstualne – wszystkie elementy tej naddanej semantyki noszą w sobie ważną dla odbioru danego utworu, ale i całej twórczości cyfrowej Onaka, sygnaturę autorskiego stylu. Jednocześnie aktywizują kod w funkcji tekstu, który wytwarza swoją semantykę i własne konteksty.

Źródła:

Lev Manovich, Software Takes Command. London: Bloomsbury Academic 2013.

Aria Dean , Mezangelle, an Online Language for Codework and Poetry, “Rhizome”, 2016-12-15.