Teoria hipertekstu rozpoczyna się w roku 1963 kiedy Douglas Engelbart publikuje A Conceptual Framework for the Augmentation of Man's Intellect. Dwa lata poźniej Theodor Holm Nelson definiuje hipertekst jako "pisarstwo niesekwencyjne" i rozpoczyna serię wystąpień na temat nowej, komputerowej tekstualności. Współpracując m.in. z Andriesem Van Dam na Uniwersytecie Browna, Nelson tworzy pierwszy system hipertekstowy FRESS, W ciągu najbliższych 10 lat w książkach Computer Lib/Dream Machines oraz Literary Machines Nelson zakreśla wizją Xanadu - ogólnodostępnej, ogólnoświatowej biblioteki, która staje się modelem dla przyszłego internetu Tima Bernersa-Lee. Począwszy od tych pierwszych dekad (lata 60. i 70.) i wystąpień dwóch fundatorów badań nad hipertekstem, teoria zaczyna dzielić się na dwie grupy: engelbartowska (systemy hipertekstowe jako augmentacja ludzkiego myślenia) i nelsonowska (świat połączonego tekstu i danych).

W 1987 odbywa się pierwsza konferencja ACM Hypertext. Richard Lanham, John Slatin, George Landow to jedni z pierwszych teoretyków komputerowej fazy rozwoju hipertekstu. Wkrótce dołączają do nich krytycy bazujący przede wszystkim na close-reading coraz to nowych przykładów literatury hipertekstowej, wśród nich Jane Yellowlees Douglas, Nancy Kaplan.

Początek i połowa lat dziewięćdziesiątych przynosi publikację najważniejszych dla popularyzacji hipertekstu pozycji, wśród nich Hypertext: The Convergence of Critical Theory and Contemporary Technology George'a Landowa, Electronic Word Richarda Lanhama, Computer as Theatre Brendy Laurel oraz Hamlet on the Holodeck Janet Murray. Niestety zbyt dużo badawczego wysiłku poszło na demonstrowanie bezpośredniej zależności czy też przyległości hipertekstu jako struktury, sposobu lektury i zarządzania tekstem, do wiodących teorii poststrukturalizm i dekonstrukcji. W dobie końca historii i końca teorii, wypłynięcie ludzkości na szerokie wody doświadczenia cyberprzestrzeni, wydawało się naturalnym następstwem: wejściem ery Derridy w erę Wodnika. A potem przyszedł 9/11 i Facebook...

W 1997 roku norweski badacz Espen Aarseth publikuje Cybertext. Perspective of Ergodic Literature. Ta skromnych rozmiarów książka wyznaczy przełom w teorii hipertekstu, który porzucając bezpłodną debatę na temat różnicy m^dzy grą a opowiadaniem, kieruje w nieznane. Najważniejszymi nazwiskami pierwszych dekad nowego wieku są N. Katherine Hayles, Noah Wardrip-Fruin, Nick Montfort, Markku Eskelinen, David Ciccoricco, Scott Rettberg, Dene Grigar. Najważniejsze pozycje to między innymi zbiór First Person, książka Ciccoricco Network Fictions, Electronic Literature. New Horizons for the Literary N. Katherine Hayles, Pathfinders Dene Grigar i Stuarta Moulthropa (2018).

W Polsce, książki Ryszarda Kluszczyńskiego i Piotra Sitarskiego, artykuły autorów publikujących w Techstach, oraz prace zebrane w dwóch tomach Liternet pod redakcją Piotra Mareckiego czy w zbiorze Tekstura pod redakcją Małgorzaty Dawidek-Gryglickiej były wczesną szansę na ogólny ogląd teorii i praktyki hipertekstu. Z kolei prace Ewy Szczęsnej, Urszuli Pawlickiej, Moniki Górskiej-Olesińskiej, Agnieszki Przybyszewskiej, Mariusza Pisarskiego, Piotra Mareckiego i Agnieszki Małeckiej przybliżyły i popularyzowały nowoczesną refleksję nad literaturą elektroniczną z jednej strony, a z drugiej budowały pomosty między tradycyjną semiotyką, krytyka literacką i translatologią a jej cyfrowymi rozbudowaniami.

Teoria hipertekstu lat 80. i 90. okazała się spektakularnym niewypałem. Entuzjastyczne uznanie hipertekstu za windykację założeń postrukturalizmu i dekonstrukcji, za rodzaj intertekstu stosowanego, niepotrzebnie wprowadziło refleksję nad hipertekstem w zamknięty obieg dogasających fascynacji intelektualnych. To, co udało się na gruncie poetyki, a zatem wprzęgnięcie hipertekstu w kontynuację semiotycznej i narratologicznej refleksji nad naturą opowiadania, nie udało się na gruncie teorii. Po otrząśnięciu się z logocentrycznej pułapki, hiperteksty wszedł w obręb pola interdyscyplinarnej refleksji o skutkach cyfrowości na komunikację, kulturę i politykę. Jako struktura głęboka cyfrowego dyskursu i wyznacznik zmian w strukturze znaku cyfrowego, hipertekst jako teoretyczna inspiracja i punkt odniesienia nie przestaje fascynować młodszych pokoleń i wchodzi w relacje z wszelkimi filozofiami relacyjności: od filozofii obiektowej po teorię afektywnych przywiązań i różne odmiany fenomenologii augmentacji, które zakreślają rozwój struktur tekstowych w środowiskach VR i AR.

Teorie mówiące, iż nie da stworzyć jakiegoś stabilnego trwałego znaczenia, że słowa i sam tekst nieustannie odnoszą się do samych siebie (a odnoszenie to można przedstawić w hipertekście za pomocą odsyłaczy) były niezmiernie nośne w utworach zarówno pierwszej jak i drugiej fali literatury elektronicznej (pre-web i web). Jednak towarzyszące twórczości filary teoretyczne, zarysowywane w pismach Postmodern Culture, Dichting Digital czy Electronic Book Review, poszukiwały coraz to nowszych narzędzi opisu na polu ekokrytyki, teorii gender, nowego materializmu, posthumanizmu i innych współczesnych trendów intelektualnych. To dzięki temu otwarciu, i dzięki zakorzenieniu w artystycznej pracy, w kolaboratywnych, edukacyjnych eksperymentach literackich, teoria hipertekstu i literatury cyfrowej okazała się być polem prawdziwie interdyskursywnej i interdyscyplinarnej wymiany i pozostaje adekwatna do dziś.